← Nghiên cứu

Xấu Hổ: Hai Thế Kỷ Một Cảm Xúc Bị Biến Thành Vũ Khí

Chín bài viết kể hai thế kỷ lịch sử của xấu hổ ở phương Tây: từ án phạt giữa chợ, chiếc mũ dunce trong lớp học, sân tập thể thao, hồ sơ tín dụng, danh sách "slacker" thời Thế chiến, đến thẩm phán đem án nhục trở lại tòa án và cỗ máy xấu hổ trên internet — theo dòng chảy của nhà sử học Peter Stearns: xấu hổ từng là công cụ trị vì, bị khai tử, rồi hồi sinh ngoài tầm kiểm soát.

9 bài
01

"Tôi làm sai việc" và "tôi là người sai" cách nhau cả một đời

Một bé gái ba tuổi ở Trung Quốc sang nhà hàng xóm xin kẹo, và người mẹ xử lý chuyện ấy bằng một động tác kép: hét lên đúng một từ, "shame", xấu hổ, trong lúc cào tay vào mặt con. Chi tiết này được ghi

02

Thời còn án phạt giữa chợ cho cả thị trấn đến xem

New Haven, năm 1650. Một người đàn ông đứng trên bộ stocks giữa thị trấn trọn hai giờ, và thứ tòa án muốn những người đi ngang phải đọc chính là tấm biển trên người ông, ghi đúng từng chữ được chọn: "

03

Lớp học là nơi xấu hổ trụ lại lâu nhất

Năm 2012, ở bang Idaho, một cô giáo lớp bốn nghĩ ra biện pháp để kích thích những học sinh chưa đạt chuẩn đọc: cô cho phép các em dùng bút màu tô lên mặt bạn. Người đạt chuẩn cầm bút, người chưa đạt đ

04

Trên sân tập, con trai học bài đầu tiên về thế nào là nhục

Thập niên 1910, trên sân tập bóng bầu dục của Đại học California ở Berkeley, huấn luyện viên Andy Smith, một trong những người thắng nhiều nhất của bóng đại học Mỹ, có một thói quen mà mọi cầu thủ thu

05

Nghèo cũng bị ghi sổ, ghi là "vô dụng, mãi mãi như vậy"

Trong nước Mỹ nửa sau thế kỷ 19 tồn tại những cuốn sổ mà người bị viết vào không bao giờ được đọc. Nhân danh một hệ thống đánh giá tín dụng thương mại đang lớn dần, một bàn tay vô danh nào đó ghi về m

06

Hai chữ "hèn nhát" nặng hơn cả bản án

Năm 1917, khi nước Mỹ vừa tuyên chiến và gấp rút dựng một đạo quân từ con số không, một tân binh từng hy vọng né quân đội hẳn đã thú nhận trong tiếc nuối rằng nếu anh không đi đăng ký thì "tốt nhất th

07

Thẩm phán cho chọn: ngồi tù, hoặc đứng giữa chợ với tấm biển

Georgia, trước cửa một tòa án. Một người đàn ông vừa bị kết về tám khoản tội trộm cắp, và anh ta là trụ cột nuôi cả một gia đình đông con, mà mỗi tháng anh ta ngồi tù là cả nhà đói. Vì thế thẩm phán đ

08

Một câu đùa trước khi cất cánh, cả một đời sau khi hạ cánh

Năm 2013, một người phụ nữ làm công việc quan hệ báo chí cho một tổ chức phi chính phủ bước lên chuyến bay đi Nam Phi, và ngay trước khi máy bay rời cầu thang, cô gửi ra thế giới một dòng tweet mà cô

09

Xấu hổ không chết, nó chỉ thay áo

Hơn bảy mươi nghìn lá đơn, chỉ trong ba tháng. Đó là số người đã nộp đơn yêu cầu xóa thông tin về mình khỏi Internet ngay trong ba tháng đầu tiên sau khi các tòa án châu Âu công nhận cái quyền mà luật