Câu đố không có lời giải và cái bẫy mang tên tội lỗi

Có một người bán hàng bày ra một món đồ chơi xếp hình, nói với vị giáo sư toán học rằng đây là sản phẩm mới nhất thế giới. Vị giáo sư thử xếp đủ mọi cách, xoay này, ghép nọ, mà hình vẫn không khớp. Bực mình, ông nói với người bán: "Tôi là giáo sư toán học mà không giải được cái này. Làm sao trẻ con giải được?"

Người bán cười. "Nó không được làm để giải đâu thưa ông. Nó đại diện cho tình trạng thực tế của con người. Dù ông làm gì thì cũng không thể giải nổi."

Câu chuyện này mà Osho kể trong chương "Ba Điều Ác" của cuốn Sống Yêu Đời, không phải để giải trí. Nó là hình ảnh trung tâm của một cơ chế mà ông gọi là chiến lược lớn nhất của mọi tôn giáo: tạo ra cảm giác tội lỗi ở con người.

Nếu nhìn vào kinh sách của bất kỳ tôn giáo nào, ta sẽ thấy chúng yêu cầu những điều phi tự nhiên đến mức không ai có thể làm được. Và đó chính là mục đích. Chúng không muốn ta thành công, chúng muốn ta thất bại, bởi vì khi ta thất bại, ta sẽ tự thấy mình có tội, thấy mình kém cỏi, không xứng đáng, không đáng được yêu thương. Osho nhìn thẳng vào nó: "Mục đích ẩn giấu của chúng là làm cho bạn cảm thấy tội lỗi. Và cách duy nhất để làm bạn cảm thấy tội lỗi là đòi hỏi điều gì đó phi tự nhiên, điều mà bạn không thể làm được, dù bạn thử bằng mọi cách."

Một khi ta chấp nhận mình có tội, ta mất lòng tự trọng. Và khi ta không thể yêu chính mình, làm sao ta có thể kỳ vọng ai đó khác yêu mình? Đó là lý do mỗi khi có người nói "tôi yêu bạn", ta giật mình, không tin, vì sâu thẳm bên trong ta nghĩ rằng chính mình còn không yêu nổi mình thì người kia làm sao yêu được.

Toàn bộ công việc của hàng thế kỷ chỉ có một: khiến ta ghét chính mình, không cho phép ta chấp nhận mình. Chúng không nói thẳng, nhưng đường đi thì quanh co mà nhất quán. Chúng đặt ra một chữ "nên" đối lập với chữ "là". Chữ "là" bị lên án, chữ "nên" được ca ngợi, mà chữ "nên" thì lúc nào cũng chống lại chữ "là". Ta là con người với đầy đủ những khát vọng và những giới hạn tự nhiên, nhưng tôn giáo nói ta nên là thánh nhân, nên hoàn hảo. Đó là một câu đố không thể giải, như món đồ chơi mà vị giáo sư bế tắc với nó cả đêm.

Osho kể thêm một câu chuyện mang tên Barabbas, một nhân vật hầu như bị quên trong lịch sử Kitô giáo nhưng theo ông lại quan trọng hơn nhiều so với những gì người ta nghĩ.

Khi Jesus bị đưa ra để đóng đinh, theo luật lệ Rome, vào dịp lễ người Do Thái được phép xin tha một tù nhân. Pontius Pilate hy vọng đám đông sẽ xin tha Jesus, bởi vì hai người kia là tội phạm nghiêm trọng. Nhưng các thầy tế lễ và giới tu sĩ đã hô vang: "Tha cho Barabbas!"

Barabbas là kẻ đã giết người, cưỡng hiếp, say xỉn không ngày nào tỉnh. Chính ông ta cũng không thể tin được mình lại được tha, còn Jesus, một người vô tội, lại bị đưa lên thập giá. Lúc được thả, Barabbas quay lại nhìn đi nhìn lại, vì ông ta nghĩ chắc chắn có sai lầm gì đó.

Khuôn mặt Jesus in hằn trong tâm trí Barabbas, và nó hành hạ ông ta. Ông ta bắt đầu cảm thấy tội lỗi, nghĩ rằng mình mới là kẻ đáng lẽ phải chết trên thập giá, rằng mình đã lấy chỗ của một người vô tội. Sáu tháng sau, ông ta lại phạm tội, lại bị bắt. Nhưng luật Rome quy định ai đã được tha khỏi án thập giá thì không thể bị đóng đinh lần nữa, nên họ ném ông ta cho sư tử ăn.

Lần thứ nhất, ông ta giết sư tử. Lần thứ hai, ông ta giết sư tử. Lần thứ ba, ông ta giết sư tử. Người Rome ngỡ ngàn, gọi đó là phép lạ, tha cho ông ta, thậm chí ban cho ông quyền công dân - một vinh dự chưa từng có cho tội phạm. Nhưng suốt những năm tháng đó, khuôn mặt vô tội của Jesus vẫn không rời khỏi tâm trí ông ta, và ông ta vẫn ôm cảm giác tội lỗi rằng mình không đáng được sống.

Barabbas bắt đầu lẻn vào những hang động ngầm nơi tín đồ Kitô giáo bí mật tụ họp, nghe những lời Jesus từng dạy, rồi trở thành người Kitô giáo. Ngày ông tuyên xưng đạo, ông bị bắt và đóng đinh trên thập giá. Lần đó, không có phép lạ nào xảy ra.

Câu chuyện này, theo Osho, cho thấy rằng cảm giác tội lỗi có thể biến một kẻ giết người thành tín đồ ngoan đạo, nhưng tôn giáo xây trên nền tảng tội lỗi thì chỉ là lớp che đậy tâm lý, không phải tôn giáo thật. Ông nói thẳng: "Tôn giáo thực sự không nảy sinh từ cảm giác tội lỗi mà từ sự im lặng, từ tình yêu, từ trạng thái thiền định." Càng cuồng nhiệt một người trong tín ngưỡng, càng có thể đo lường mức độ tội lỗi mà họ đang che giấu.

Nhưng ta không cần đến những câu chuyện lớn để thấy cơ chế này. Nó hoạt động mỗi ngày, mỗi khi ta nghĩ mình "nên" tốt hơn, "nên" hoàn hảo hơn, "nên" bớt ham muốn đi. Cảm giác tội lỗi không phải thứ tự nhiên sinh ra từ bản chất con người. Nó là công cụ được rèn giũa cẩn thận qua hàng ngàn năm, và nó hiệu quả đến mức ta không còn phân biệt được đâu là lương tri và đâu là tiếng nói của những người đã đặt ra luật chơi.

Osho kể về Balmik, một tên cướp trên đường lớn, giết người không gớm tay, mù chữ. Một ngày nọ, vị thánh Narada đi ngang qua, hát bài ca thánh. Balmik bắt ông ta. Narada nói: "Trở về nhà, hỏi vợ, con cái, cha mẹ của cậu xem họ có chịu chia sẻ trách nhiệm cho những tội lỗi của cậu không." Tất cả đều từ chối: "Nhiệm vụ nuôi sống chúng tôi là của anh, nhưng anh làm cách nào thì không liên quan đến chúng tôi." Balmik sụp đổ, nhận ra mình một mình gánh chịu toàn bộ trọng lượng tội lỗi.

Ông ta trở lại với Narada, được dạy lặp đi lặp lại chữ "Rama", tên của Thượng đế. Balmik lặp liên tục, với sự chân thành tuyệt đối, đến mức các âm tiết dần hòa vào nhau: "Ra-ma" trở thành "Ma-ra", nghĩa là "chết". Nhưng chính sự chân thành, sự thuần khiết đó đã biến đổi ông ta. Tháng sau khi Narada quay lại, Balmik ngồi im lìm, một tổ kiến đã mọc quanh người từ lâu đến mức Narada phải nói: "Ông không cần chạm chân tôi nữa - tôi mới là người cần chạm chân ông."

Người cỡp và người giác ngộ, cả hai đều thuộc về thiên nhiên. Kẻ giết người có thể trở thành người giác ngộ, vì ông ta chỉ đang ngược, chỉ cần đổi tư thế. Cảm giác tội lỗi không biến đổi ai. Chỉ sự im lặng mới làm được điều đó.

"Don't feel guilty. It is your life to live and love and to know and be," Osho viết trong cuốn Sự Giải Thích và Chấp Nhận Nỗi Sợ. Đây là cuộc đời của bạn, để sống, để yêu, để nhận biết và để hiện diện.