Khao khát quyền lực hay ý chí vươn lên?

Osho đọc Zarathustra của Nietzsche và dừng lại ở ba thứ bị nguyền rủa nhiều nhất trong lịch sử nhân loại: dục vọng, khát vọng quyền lực, và ích kỷ. Ba thứ mà mọi tôn giáo đều lên án, mọi xã hội đều dạy phải kìm nén. Osho gọi chúng là "ba thứ ác," rồi lật ngược lại và cân chúng bằng cái nhìn nhân bản thay vì bằng đạo đức giáo điều.

Trong ba thứ ấy, đoạn về quyền lực đáng dừng lại lâu nhất.

Zarathustra mô tả khát vọng thống trị là ngọn lửa thiêu đốt những trái tim cứng nhất, là cực hình tàn nhẫn nhất mà kẻ tàn nhẫn tự dành cho chính mình. Trước ánh mắt của thứ khát vọng này, con người bò, quỳ, lao lực, và trở nên thấp hơn cả lợn và rắn. Osho bình luận thẳng: thứ khát vọng này đã tạo ra chế độ nô lệ và tàn phá nhân loại bằng nhiều cách. Nó cháy trong trái tim mỗi người, và Zarathustra không bao giờ ủng hộ nó.

Nhưng Osho chỉ ra một điều mà các tôn giáo chưa bao giờ phân biệt: quyền lực có hai mặt, và hai mặt đó hoàn toàn khác nhau.

Khát vọng thống trị hướng ra ngoài, muốn có quyền lực trên người khác. Ý chí vươn lên hướng vào trong, muốn trở nên mạnh mẽ hơn, rạng rỡ hơn, trọn vẹn hơn từ chính bên trong mình. Sự khác biệt nằm ở một chữ: hướng.

Ý chí vươn lên không liên quan gì đến người khác. Nó là bài tập leo lên đỉnh cao của chính mình, là kỷ luật để chạm đến đỉnh cao nhất của bản thể. Nó không phá hoại ai, và ngược lại, có thể trở thành nguồn cảm hứng cho những người xung quanh. Nếu một người vốn ở giữa đám đông mà nay đã đứng trên đỉnh cao nhận thức, điều đó đánh thức ý chí đang ngủ quên trong người khác rằng họ cũng có thể vươn lên.

Ý chí quyền lực, nói cho đơn giản, là ý chí để trở thành chính mình, để tự do, để sáng tạo.

Osho mượn hình ảnh của Zarathustra: người đạt đến đỉnh cao không giữ nó cho riêng mình. Ngọn núi cao, nhưng gió từ đỉnh núi vẫn thổi xuống thung lũng. Zarathustra gọi đó là "đức tính ban tặng," không phải vì nghĩa vụ hay đạo đức giả tạo, mà vì khi đã đầy thì việc trao đi là chuyện tự nhiên nhất.

Điều Osho không buông tha là thái độ của các tôn giáo. Họ lấy mặt tiêu cực của quyền lực để lên án, và điều đó đúng. Nhưng họ im lặng về mặt tích cực. Họ không bao giờ nói đến ý chí vươn lên, đến quyền tự chủ, đến quyền tự làm chủ bản thân. Trong sự im lặng đó, họ tước đi của con người thứ quyền lực duy nhất thực sự thuộc về mình.

Cùng trong chương này, Osho nói về một điều còn gây sốc hơn: ích kỷ lành mạnh. Zarathustra là người đầu tiên trong lịch sử ca ngợi sự ích kỷ, không phải thứ ích kỷ nhỏ nhen mà là thứ ích kỷ phát ra từ một tâm hồn mạnh mẽ, một thân thể rạng rỡ và tươi mới. Theo Zarathustra, thứ duy nhất xấu là sự hèn nhát, và thứ duy nhất tốt là lòng dũng cảm. Từ dũng cảm sinh ra mọi đức tính, từ hèn nhát sinh ra mọi tội lỗi.

Osho giải thích thêm: người hèn nhát muốn "vô ngã" trở thành đức hạnh vì trong sự vô ngã, họ được lợi. Họ được giúp đỡ, được bảo vệ, được nuôi dưỡng mà không phải tự chịu trách nhiệm. Còn người có ích kỷ lành mạnh thì nói: tôi chịu trách nhiệm về chính mình, và nếu có dư dả để chia sẻ thì đó là niềm vui chứ không phải nghĩa vụ.

Zarathustra gọi ngày mà tất cả những điều tự nhiên, chân thật, con người nhất được tuyên xưng là "buổi trưa vĩ đại." Ngày đó, bản thân tự nhiên đã là tôn giáo, và không cần bất cứ tôn giáo nào khác.