Khoảnh khắc tình yêu biến thành sở hữu

Tôi đọc Osho lần đầu tiên và thấy mình giật mình. Không phải vì ông nói gì kỳ lạ, mà vì ông nói đúng những điều mình đã nghi ngờ từ lâu nhưng không dám thốt ra.

Ông viết rằng người ta tưởng mình biết yêu thương là gì, nhưng không. Chính sự hiểu sai về yêu thương tạo ra ghen tuông. Người ta gọi là yêu thương một thứ mà thực chất là muốn độc quyền, muốn sở hữu. Và khoảnh khắc bạn sở hữu một sinh thể, bạn đã giết nó.

Tôi đọc câu đó và ngồi yên một lúc. Tôi nhận ra mình cũng vậy. Tôi cũng từng nhầm, cũng từng nghĩ yêu là được thuộc về nhau, là có quyền hỏi "em đang ở đâu, với ai, làm gì."

Ông kể về nguồn gốc của hôn nhân và nói thẳng: hôn nhân ra đời từ kinh tế, không phải từ yêu thương. Thuở sơ khai, con người sống bằng săn bắn, không có tài sản, không có nhà cửa, không có thứ gì để lại cho đời sau. Nam nữ ở bên nhau tự do, muốn ở bên ai thì ở, muốn đi thì đi. Trong thế giới loài vật, không có ghen tuông. Thỉnh thoảng có đánh nhau để tranh bạn tình, nhưng đánh nhau vẫn tự nhiên hơn là tự đốt trái tim mình vì ghen.

Rồi nông nghiệp xuất hiện, cùng với nó là tài sản. Người mạnh chiếm được nhiều đất, nhiều mùa màng. Và sinh ra một vấn đề: khi chết đi, để lại cho ai? Không ai muốn tài sản rơi vào tay người ngoài, nó phải thuộc về máu mủ. Để đảm bảo con sinh ra là máu mủ, người đàn ông phải kiểm soát người phụ nữ. Tự do của người phụ nữ bị tước đoạt. Bà phải sống gần như một tù nhân, hoặc tệ hơn. Và để biện minh cho việc đó, tôn giáo bước vào, viết ra luật lệ, tạo ra sợ hãi, nói rằng người phụ nữ phải trung thành mới được lên thiên đàng. Những luật lệ đó chỉ dành cho phụ nữ, không cho nam giới.

Tôi đọc đến đây và nghĩ: vậy là hàng ngàn năm nay, cái mà chúng ta gọi là "tình yêu" và "hôn nhân" thực chất bắt nguồn từ nỗi sợ mất tài sản. Không phải từ trái tim, mà từ kinh tế.

Ghen tuông và yêu thương đã lẫn lộn đến mức người ta không phân biệt được nữa. Người ta được dạy rằng nếu yêu ai đó thì phải ghen, mà không ghen thì có nghĩa là không yêu. Nhưng Osho lật ngược: chúng trái ngược nhau. Một tâm trí có thể ghen tuông thì không thể yêu, và ngược lại. Sở hữu thì thu hẹp, yêu thương thì mở rộng. Người muốn sở hữu thì sợ mất, nên kiểm soát, giam cầm, ràng buộc. Người yêu thương thì muốn người kia được tự do, được lớn lên, được nở rộ.

Tôi nghĩ về những mối quan hệ xung quanh mình. Bao nhiêu người ở bên nhau vì sợ cô đơn, vì thói quen, vì đã ký giấy tờ, vì con cái. Bao nhiêu người gọi đó là yêu nhưng thực chất là một bản hợp đồng: anh giữ em, em giữ anh, cả hai đều mất tự do.

Osho kể một hình ảnh mà tôi suy nghĩ mãi: nếu người vợ nói với chồng rằng cuối tuần này cô gặp một người đàn ông thú vị và muốn đi cùng anh ta, và chồng nói thật lòng, không phải đạo đức giả, rằng niềm vui của em là niềm vui của anh, em đi đi, anh lo nhà. Rồi tuần sau chồng cũng có chương trình riêng. Khi hai người trở về, họ ngồi chia sẻ những cuộc phiêu lưu của nhau như hai người bạn. Ông gọi đó là tình bạn, và nói tình bạn cao hơn hôn nhân. Trong tình bạn, không ai là chủ, không ai là nô lệ. Hai người ở bên nhau vì muốn ở bên nhau, không vì bản hợp đồng.

Tôi đọc đoạn đó và tự hỏi: mình đã bao giờ ở bên ai theo cách đó chưa? Cho người khác tự do thật sự, không phải tự do có điều kiện, không phải tự do trong khuôn khổ mình vẽ ra?

Ông nói yêu thương là một nghệ thuật, không ai sinh ra đã biết yêu. Cần học, cần thực hành, cần sai và sửa. Nếu một người bắt đầu đi đúng hướng, người kia sẽ theo, vì cả hai đều đói khát yêu thương, chỉ là không biết cách đến gần nhau.

Ông không kết luận. Ông chỉ để lại một câu hỏi: tôi đang yêu một người, hay đang sở hữu một người? Tôi chưa có câu trả lời, nhưng ít nhất tôi đã bắt đầu dám hỏi.