Mùi cá và hoa hồng

Tôi biết một người bạn. Cô ấy quản lý một nhóm hai mươi người ở công ty. Mọi nhân viên đều nghe lời, không ai dám cãi. Cô kiểm soát mọi thứ: deadline, quy trình, thậm chí cả cách mọi người viết email. Một lần tôi hỏi: "Cậu có hài lòng không?" Cô nhìn tôi, mắt đỏ hoe: "Mình mệt lắm. Mình kiểm soát tất cả nhưng không ai thực sự ủng hộ mình. Họ làm vì sợ, không phải vì muốn."

Câu đó làm tôi nghĩ lâu. Cô ấy có sự kiểm soát, nhưng cô ấy không có quyền lực. Hai thứ đó khác nhau hoàn toàn.

Osho kể một câu chuyện của Kahlil Gibran. Một người đàn bà bán cá từ làng lên thành phố, tình cờ gặp lại bạn học ngày xưa, giờ đã giàu có. Người bạn giàu mời cô ở lại đêm trong dinh thự của mình, đặt rất nhiều hoa hồng bên giường khách. Nhưng người đàn bà bán cá trằn trọc mãi không ngủ được. Cuối cùng cô xin: "Phiền cậu lấy lại cái áo mình mang cá đi bán ngày hôm qua, rắc chút nước lên đó, và cất mấy đóa hoa hồng này đi. Ngửi mùi cá thì mình ngủ ngay. Hoa hồng mình không chịu nổi."

Chúng ta cũng vậy. Đã quen với mùi tanh của sự yếu đuối, sự ghen tị, sự sợ hãi đến mức thấy nó là bình thường. Còn hoa hồng, tức sự tự do, sự dũng cảm, quyền lực thật sự, thì thấy khó chịu, thấy không thể ngủ được.

Bạn tôi quen với mùi cá. Cô ấy quen với việc mỗi ngày đi làm trong lo âu, quen với việc kiểm tra xem ai làm sai, ai không nghe lời. Cô là tù nhân của chính sự kiểm soát cô tạo ra. Nếu ngày mai không ai cần cô chỉ đạo nữa, cô sẽ không thấy nhẹ nhõm, cô sẽ thấy trống rỗng. Vì cô đã gắn giá trị bản thân vào sự khuất phục của người khác, và khi sự khuất phục đó mất đi, cô mất theo.

Osho kể thêm một câu chuyện. Một ông giáo sư toán vào tiệm đồ chơi mua jigsaw puzzle cho con. Thử mãi không giải được. Hỏi nhân viên: "Tôi là giáo sư mà còn không giải được, thì trẻ con làm sao mà chơi?" Nhân viên cười: "Cái này không thiết kế để giải được đâu. Nó đại diện cho tình trạng thực tế của con người. Dù làm gì cũng không thể giải được."

Tất cả tôn giáo đều đưa cho bạn những câu đố không có lời giải. Mục đích là để bạn luôn thấy mình thất bại, luôn thấy mình không đủ tốt. Và khi bạn tin mình là con cừu, bạn sẽ quỳ xuống để người ta chất đồ lên lưng.

Nhưng có một thứ quyền lực khác. Osho gọi nó là will to power, ý chí trở thành chính mình. Nó không cần ai phải khuất phục, không cần ai phải sợ. Nó là sức mạnh bên trong, tỏa ra tự nhiên như ngọn núi cao vươn lên mà không cần ép thung lũng phải ngước nhìn. Người có sức mạnh kiểu này không kiểm soát ai, nhưng sự hiện diện của họ tự nhiên trở thành nguồn cảm hứng. Họ mạnh mà không bạo lực, rạng rỡ mà không chói mắt. Và khi đã đầy, họ trao đi, không vì nghĩa vụ, mà vì khi bạn đã đủ, bạn tràn ra.

Bạn tôi chưa đến được chỗ đó. Cô vẫn đang ngửi mùi cá mỗi đêm và gọi đó là bình thường. Nhưng ít nhất cô đã biết mình mệt, đã biết sự kiểm soát không mang lại điều cô muốn. Và có lẽ đó là bước đầu tiên: nhận ra rằng hoa hồng không phải là kẻ thù, chỉ là bạn chưa quen thôi.