Người chọn vẫn là bạn

Hỏi:

"Tôi đã đi làm được mười năm nhưng tôi vẫn chưa thể tìm được một vị trí yên ổn, tôi không biết mình thích làm gì, muốn làm gì. Tôi cứ làm ở một chỗ được một thời gian, khoảng mấy tháng nhiều nhất là hai năm thì tôi lại thấy chán và lúc đó tôi lại chuyển việc. Trước đây tôi đã từng có một công việc tôi rất yêu thích và làm việc được trong một khoảng thời gian bốn năm nhưng sau đó tôi bị cho nghỉ và từ đó tôi rơi vào vòng lặp như tôi đã nói. Bây giờ tôi cũng không biết làm sao để tìm được một chỗ mà tôi thích thú lại như vậy nữa. Tôi phải làm gì?"

Trả lời:

Bạn hỏi "tôi phải làm gì," nhưng có lẽ câu hỏi quan trọng hơn nằm trước đó: bốn năm bạn yêu thích một công việc rồi bị mất nó, và từ đó mọi thứ trở thành vòng lặp. Điều đó có nghĩa là gì?

Có thể nó có nghĩa là bạn chưa bao giờ thực sự rời khỏi công việc đó. Bạn bị cho nghỉ, nhưng bên trong bạn vẫn đang ở đó, vẫn đang ôm lấy nó, vẫn đang so sánh mọi thứ tiếp theo với nó. Mỗi công việc mới bạn bước vào, bạn không bước vào bằng đôi mắt mở to tò mò, bạn bước vào với một cái khuôn đã có sẵn trong đầu, cái khuôn của công việc bốn năm đó, và mọi thứ đều không vừa. Không vừa thì chán, chán thì đi.

Osho kể về một loại cây ở Nhật Bản. Người ta coi đó là nghệ thuật, nhưng ông nói đó là giết người. Những cây đó bốn trăm, năm trăm tuổi mà chỉ cao sáu inch. Nhiều thế hệ người làm vườn chăm sóc chúng. Kỹ thuật là cho cây vào chậu không có đáy, rồi liên tục cắt rễ. Không cho rễ cắm xuống đất. Khi rễ không được đi sâu, cây chỉ già đi mà không lớn lên. Trông cổ thụ, nhưng thực ra nó chỉ già, già thêm, già thêm, chứ chưa bao giờ thật sự trưởng thành. Chưa bao giờ ra hoa, chưa bao giờ ra quả.

Đó chính xác là tình huống của con người. Rễ bị cắt từ nhỏ, nên người ta phải dựa vào bên ngoài: vào xã hội, vào tôn giáo, vào cha mẹ, vào mọi người. Kiến thức mượn, sự tôn trọng mượn, toàn bộ nhân cách mượn từ một nguồn nào đó. Không có gì là của mình. Rễ không được đi sâu, nên mỗi lần trồng ở chỗ mới thì không bám được, chưa kịp ra hoa đã phải chuyển chỗ khác.

Bạn cũng vậy. Mười năm đi làm, mỗi chỗ vài tháng nhiều nhất hai năm, giống như một cái cây liên tục bị chuyển chậu. Chưa bao giờ rễ kịp cắm xuống đất, chưa bao giờ bạn kịp ra hoa ở chỗ mình đứng, thì đã chán và đi. Và bạn tìm một chỗ sẽ làm bạn thích trở lại, nhưng có thể bạn đang tìm sai. Bạn tìm chỗ mới, trong khi thứ cần đổi không phải chỗ trồng mà là việc cho phép rễ đi sâu.

Eckhart Tolle nói về một điều thú vị: có những người làm việc mà không có cái tôi trong đó. Họ không làm việc để chứng tỏ ai, không làm việc để được công nhận, họ đơn giản là hiện diện hoàn toàn với việc họ đang làm. Y tá, bác sĩ, thợ cắt tóc, giáo viên, người phục vụ, ai cũng có thể ở trong trạng thái đó. Khi bạn hòa vào công việc, không có khoảng cách giữa bạn và việc bạn làm, thì công việc đó trở thành thực hành tâm linh mà bạn không hề biết.

Bạn có từng nghĩ rằng bốn năm bạn yêu thích công việc đó, có thể không phải vì công việc đó đặc biệt, mà vì trong bốn năm đó bạn đã ở trong trạng thái đó? Bạn không bận tâm mình là ai thông qua công việc, bạn chỉ làm, và làm, và sự yêu thích tự nhiên hiện ra. Rồi bạn bị cho nghỉ, và sự yêu thích đó bị gắn chặt với công việc cụ thể đó, như thể nó là thứ chỉ có thể tìm thấy ở đúng nơi đó, đúng vị trí đó. Nhưng có thể thứ bạn yêu thích không phải là công việc, mà là trạng thái bạn đang ở khi làm công việc đó.

Đừng định nghĩa bản thân qua công việc. Khi bạn gắn bản thân vào một vai trò, vai trò đó mất đi thì bạn mất theo. Bạn bị cho nghỉ không chỉ mất công việc, bạn mất luôn câu trả lời cho câu hỏi "mình là ai." Và từ đó mỗi công việc mới không chỉ phải tốt, nó phải trả lời được cả câu hỏi đó nữa. Gánh nặng đó quá nặng cho bất kỳ công việc nào.

Vậy thì làm gì? Có lẽ không phải tìm công việc đúng. Có lẽ là ngừng mang cái khuôn theo, ngừng so sánh với công việc bốn năm đó. Và có lẽ sâu hơn một chút: nếu bạn cho phép rễ mình đi sâu ở chỗ bạn đang đứng, không phải bằng cách cố gắng thích nó, mà bằng cách hiện diện hoàn toàn với nó, thì có thể thứ bạn đang tìm không nằm ở cuối cuộc tìm kiếm, mà nằm ngay chỗ bạn dừng chuyển.